Apocrief als nieuwe norm

 

“Ik zou liever een roman over ambtenaren lezen die geschreven is door een konijn.” Dat was de reactie van een criticus toen hij hoorde dat Watership Down een roman over konijnen was, geschreven door een ambtenaar. In mijn Oxford Dictionary of Literary Quotations (1999) wordt dat citaat toegeschreven aan Craig Brown, met de vermelding ‘waarschijnlijk apocrief’. Raadpleeg ik Gemini, dan verschijnt plots Auberon Waugh als bron. Brown stond erom bekend dat soort anekdotes te parodiëren, wat de verwarring plausibel maakt. Hoewel AI-hallucinaties nooit uit te sluiten zijn, lijkt het geloofwaardig.

Zelf lees ik liever een boek van artificiële intelligentie (AI) dan van Heinz G. Konsalik, maar over smaak valt niet te twisten. Intussen meldde De Standaard op 22 maart iets minder onschuldigs: de voorbije maanden zijn honderden titels die met grote waarschijnlijkheid door AI gemaakt zijn, in Vlaamse openbare bibliotheken beland. AI-gegenereerde boeken blijken moeilijk te herkennen als je louter afgaat op hun online presentatie. Soms verraadt de omslag al iets, maar bij veel non-fictie valt de povere kwaliteit pas op wanneer je het boek openslaat. Het is de ultieme ironie voor onze sector. Decennialang vochten we tegen ontlezing; vandaag moeten we ons zorgen maken om teksten die door niemand echt geschreven zijn.

Het doet denken aan de recente val van Peter Vandermeersch, die voor Mediahuis de impact van AI moest onderzoeken. In zijn blogs gebruikte hij citaten die door AI verzonnen bleken. Zijn verklaring: een gebrek aan ‘human oversight’. Hij vertrouwde erop dat de machine correct parafraseerde, terwijl het algoritme in werkelijkheid woorden in de mond legde van bronnen die nooit gesproken hadden. Als zelfs een ervaren journalist struikelt over de authenticiteit van een bron, hoe moeten collectiebeheerders dan het onderscheid blijven maken? Bibliotheken en archieven gelden nog altijd als bastions van geverifieerde kennis. Maar wat gebeurt er wanneer de instroom zelf oncontroleerbaar wordt? We riskeren dat de ‘apocriefe’ wereld van Craig Brown de standaard wordt.

Misschien had die criticus gelijk. Ik lees liever een konijn dat probeert een ambtenaar te begrijpen, dan een machine die een mens imiteert zonder ooit iets te bedoelen. De vraag is niet langer wat we verzamelen, maar of er nog iemand is die het geschreven heeft.

 

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2026(3).